Hoe herken je schijnveiligheid binnen BHV-teams?

Op papier lijkt alles vaak goed geregeld. Er zijn protocollen, er is een team aangewezen en iedereen weet in grote lijnen wat er verwacht wordt. Toch zegt dat weinig over hoe er in de praktijk wordt gehandeld wanneer het erop aankomt. Juist daar ontstaat iets wat minder zichtbaar is: schijnveiligheid.

Schijnveiligheid betekent dat het gevoel van veiligheid aanwezig is, terwijl de werkelijkheid dat niet volledig ondersteunt. Binnen BHV-teams komt dit vaker voor dan je misschien denkt. Het zit niet in grote fouten, maar juist in kleine aannames en gewoontes die ongemerkt risico’s vergroten.

Vertrouwen zonder toetsing

Een veelvoorkomend signaal van schijnveiligheid is vertrouwen dat niet regelmatig wordt getoetst. Teamleden gaan ervan uit dat alles goed zit, simpelweg omdat het eerder zo is vastgesteld.

Er wordt minder gecontroleerd of kennis nog up-to-date is of dat iedereen nog weet wat zijn rol is. Taken worden als vanzelfsprekend gezien, zonder dat ze actief worden geoefend of besproken.

Dit soort vertrouwen voelt prettig, maar kan misleidend zijn. Zonder toetsing vervaagt kennis sneller dan gedacht.

Oefeningen die te voorspelbaar zijn

Binnen veel organisaties worden oefeningen uitgevoerd, maar deze verlopen vaak volgens een vast patroon. Iedereen weet vooraf wat er gaat gebeuren en hoe het ongeveer zal verlopen.

Hierdoor ontstaat een situatie waarin mensen reageren op herkenning in plaats van op de situatie zelf. In werkelijkheid zijn noodsituaties zelden zo overzichtelijk of voorspelbaar.

Als oefeningen geen verrassingen bevatten, wordt er minder geleerd over hoe iemand echt reageert onder druk.

Rollen die niet echt worden opgepakt

In theorie heeft ieder BHV-team duidelijke rollen. In de praktijk blijkt dat deze rollen niet altijd actief worden ingevuld. Mensen wachten op elkaar of nemen taken over zonder afstemming.

Dit kan leiden tot situaties waarin meerdere mensen hetzelfde doen, terwijl andere taken blijven liggen. Het lijkt alsof er gehandeld wordt, maar de structuur ontbreekt.

Schijnveiligheid ontstaat hier doordat het lijkt alsof iedereen bezig is, terwijl de coördinatie ontbreekt.

Gebrek aan feedback na incidenten

Na een oefening of een echte situatie wordt niet altijd uitgebreid stilgestaan bij wat er is gebeurd. Er wordt snel doorgegaan naar de orde van de dag.

Hierdoor blijven verbeterpunten onbenoemd. Wat goed ging wordt niet bevestigd en wat beter kan wordt niet besproken.

Zonder feedback blijft het team op hetzelfde niveau functioneren, terwijl er wel ruimte is voor verbetering.

Overmatige afhankelijkheid van enkele personen

In veel BHV-teams zijn er een paar mensen die veel ervaring hebben. Zij nemen vaak automatisch het voortouw en lossen situaties op.

Hoewel dit waardevol is, kan het ook een risico vormen. Andere teamleden worden minder actief en vertrouwen op deze personen.

Wanneer die ervaren mensen er niet zijn, blijkt ineens dat anderen minder zeker zijn in hun handelen. De veiligheid blijkt afhankelijk van een klein aantal mensen.

Routine zonder bewustzijn

Wanneer BHV-structuren langere tijd hetzelfde blijven, ontstaat routine. Taken worden uitgevoerd zonder dat er actief over wordt nagedacht.

Dit kan ervoor zorgen dat signalen worden gemist. Kleine veranderingen in de werkomgeving of risico’s vallen minder op.

Routine geeft rust, maar kan ook leiden tot een gevoel van zekerheid dat niet volledig terecht is.

Communicatie die vanzelfsprekend lijkt

Binnen teams wordt vaak aangenomen dat iedereen elkaar begrijpt. In werkelijkheid blijkt communicatie niet altijd zo duidelijk als gedacht.

In een noodsituatie kan onduidelijkheid ontstaan over wie wat doet of wat de situatie precies is. Als communicatie niet regelmatig wordt geoefend, ontstaan er sneller misverstanden.

Schijnveiligheid ontstaat hier doordat men denkt dat alles duidelijk is, terwijl dat in de praktijk anders kan uitpakken.

Focus op aanwezigheid in plaats van paraatheid

Het hebben van een BHV-team geeft een gevoel van veiligheid. Er is immers iemand aanwezig die kan handelen. Maar aanwezigheid alleen zegt niets over paraatheid.

Het gaat er niet alleen om dat mensen beschikbaar zijn, maar ook dat ze klaar zijn om te handelen. Dat betekent dat kennis actueel is en dat handelingen bekend zijn.

Wanneer de focus vooral ligt op “we hebben een team”, ontstaat er een gevoel van veiligheid dat niet volledig wordt ondersteund door de praktijk.

Signalen die vaak worden gemist

Schijnveiligheid herken je niet altijd direct. Het zit vaak in kleine signalen:

• Oefeningen die snel worden afgerond zonder evaluatie
• Teamleden die hun rol niet scherp hebben
• Weinig variatie in scenario’s
• Onzekerheid die niet wordt uitgesproken

Deze signalen lijken op zichzelf klein, maar samen geven ze een duidelijk beeld.

Hoe voorkom je schijnveiligheid?

Het begint met bewustwording. Door kritisch te kijken naar hoe het team functioneert, worden zwakke plekken zichtbaar. Niet om fouten te benadrukken, maar om sterker te worden als geheel.

Afwisseling in oefeningen helpt om situaties realistischer te maken. Door onverwachte elementen toe te voegen, wordt duidelijk hoe mensen echt reageren.

Daarnaast is het belangrijk om regelmatig te evalueren. Wat ging goed, wat kan beter en hoe wordt dat aangepakt? Door dit bespreekbaar te maken, groeit het team in vertrouwen en samenwerking.

Schijnveiligheid ontstaat vaak ongemerkt. Juist doordat alles er goed uitziet, wordt er minder kritisch gekeken naar de praktijk. Door aandacht te hebben voor hoe er daadwerkelijk wordt gehandeld, ontstaat er een realistischer beeld van veiligheid binnen een organisatie.

Wil je voorkomen dat veiligheid alleen op papier klopt en zorgen dat je team ook in de praktijk goed handelt? Met een BHV cursus krijg je inzicht in hoe je team functioneert en waar verbeterpunten liggen. Een BHV herhaling helpt om kennis en vaardigheden scherp te houden. Daarnaast verzorgen wij diverse cursussen die inspelen op specifieke risico’s binnen jouw organisatie. Neem contact met ons op en ontdek hoe je schijnveiligheid doorbreekt.

Veelgestelde vragen